Po przodkach możemy odziedziczyć końskie zdrowie, ale także wiele chorób. Możemy, ale nie musimy. Jeśli będziemy prowadzili odpowiedni tryb życia, uda się nam zmniejszyć ryzyko zachorowania. Co więc trzeba robić, żeby genetyczny spadek nie był dla nas wyrokiem? Gdy na randce plemnika z jajeczkiem dojdzie do zapłodnienia, powstanie komórka, w której są dwa komplety genów - jeden od matki, a drugi od ojca. Jesteśmy więc genetyczną mieszanką naszych rodziców, a oni swoich

 
Nasze dziedzictwo

Przekazane potomstwu geny decydują o wszystkich dziedzicznych właściwościach organizmu. Jednak połączenie różnych genów nie oznacza wcale, że będziemy w połowie przypominać ojca i w połowie matkę. Nasze podobieństwo nie będzie też średnią cech rodziców. Jeśli z natury szczupły mężczyzna pocznie dziecko z otyłą z natury kobietą, to ich potomek dostanie geny decydujące o dwóch typach sylwetki - szczupłej i grubej. Nie oznacza to jednak, że będzie średniej budowy ciała. O jego sylwetce zadecyduje silniejszy gen, dominujący. Jeśli tym dominującym jest gen od matki, będzie miał tendencję do tycia. Tendencję, czyli skłonność, a znaczy to tyle, że jeśli nie będzie się racjonal- nie odżywiać i sporo ruszać, to gen otyłości będzie miał pole do popisu.

W przypadku dziedziczenia schorzeń sprawa jest bardziej skomplikowana. Jeżeli jedno z rodziców ma w swoim zbiorze geny wywołujące jakąś chorobę, przekaże je dziecku. Ale jeśli drugie z rodziców jest zdrowe - to u dziecka choroba ta nie musi wystąpić, jeśli uszkodzony gen był recesywny, a nie dominujący. Specjaliści mówią, że takie dziecko jest pozornie zdrowe, bo jest tylko nosicielem uszkodzonego genu. Jeżeli nie zaistnieją jakieś nadzwyczajne okoliczności, owo schorzenie nigdy się u niego nie rozwinie. Kiedy jednak jako dorosły zwiąże się z osobą, która też jest nosicielem wadliwego genu - u ich dziecka choroba się rozwinie. A zatem wszystko w rękach losu. Niektóre cechy odziedziczone po przodkach mogą się ujawniać dopiero w kolejnych pokoleniach. Dlatego właśnie warto znać zdrowotną historię swojej rodziny. I to zarówno ze strony ojca, jak i ze strony matki.

Ach, te mutacje

To prawda, że geny, w których zapisana jest choroba, możemy odziedziczyć po przodkach, ale w wielu przypadkach za nasze choroby przodkowie nie ponoszą żadnej odpowiedzialności. Do uszkodzenia genu może bowiem dojść w trakcie naszego życia. W jaki sposób? Otóż, komórki naszego organizmu nieustannie się dzielą i mnożą. Przy każdym takim podziale stare obumierają, przekazują jednak swoją informację genetyczną nowym komórkom. Oznacza to, że będą one spełniać te same zadania co ich poprzedniczki. Niestety, podczas takiego "kopiowania" zdarzają się błędy. Takie zmiany dziedzicznego materiału genetycznego nazywane są mutacją. Może ona powodować na przykład, że jakaś komórka będzie się dzieliła o wiele częściej niż normalnie i stanie się początkiem nowotworu.

Do uszkodzenia genów może też dojść w życiu płodowym. Niekiedy odpowiadają za to np. leki zażywane przez matkę, choroba wirusowa lub nadużywanie alkoholu w ciąży. W takim przypadku nieprawidłowe geny mogą wywołać u dziecka lub w dorosłym życiu chorobę, na którą nikt w jego rodzinie nie cierpiał.

Niestety, takie genetyczne mutacje wpisują się w historię rodziny i dają początek nowym dziedzicznym chorobom. Mogą się one ujawnić w pierwszym pokoleniu albo dopiero w kolejnym.

Nie tylko ślepy los

Uczeni odkryli, że dziedziczymy do czterech tysięcy schorzeń o podło- żu genetycznym (m.in. cukrzycę, nadciśnienie samoistne, padaczkę, alergię, choroby serca, mukowiscydozę, zespół Downa). Strach się bać! Jest dla nas jednak pewne pocieszenie. Choć wszystkie nasze cechy mają początek w genach, to o wystąpieniu objawów chorobowych decydują one zaledwie w 50 procentach. A więc wadliwe geny to nie wyrok. Mamy szanse pół na pół, żeby je oszukać i nie przejąć kłopotliwego spadku po babci czy dziadku. W jaki sposób możemy to zrobić? Przede wszystkim unikając tzw. czynników ryzyka rozwoju choroby, a ponadto zapewniając organizmowi warunki do jak najlepszego rozwoju i systematycznie wykonując zalecane badania profilaktyczne. Takie badania są bardzo ważne, bo pozwalają wykryć choroby w tak wczesnym stadium ich rozwoju, że są one w 100 procentach uleczalne. A więc spróbujmy przechytrzyć genetykę i nie dać się chorobom, które możemy odziedziczyć. Nie jest to takie trudne.

Profilaktyka

- Utrzymuj prawidłową wagę ciała (twój BMI - body mass indeks, czyli wskaźnik masy ciała - nie powinien przekraczać 25. Wyliczysz go, dzieląc swoją wagę podaną w kilogramach przez wzrost w metrach podniesiony do drugiej potęgi).

- Przestrzegaj niskotłuszczowej i niskowęglowodanowej diety.

- Sporo czasu spędzaj w ruchu, najlepiej na świeżym powietrzu. Wskazane jest pływanie, wiosłowanie, badminton, jazda na rowerze, narciarstwo biegowe, gra w piłkę nożną, koszykówkę, siatkówkę.

- Nie pal papierosów i nie pij mocnego alkoholu.

Badania

Co najmniej raz w roku oznaczaj poziom glukozy we krwi.

Profilaktyka

- Stosuj dietę maksymalnie zbliżoną do śródziemnomorskiej (dużo warzyw, owoców, ryb, oleju roślinnego, natomiast mało mięsa i tłuszczów zwierzęcych). Do kolacji wypijaj małą lampkę czerwonego wytrawnego wina.

- Zrezygnuj albo ogranicz do niezbędnego minimum sól w swoim jadłospisie. Dosmaczaj potrawy, używając ziół czy ostrzejszych przypraw (np. chrzan, pieprz). Jak najczęściej jadaj świeży czosnek.